Kinh tế Nhật Bản năm 2026 đang phục hồi hay trì trệ

Nhật Bản – đất nước mặt trời mọc, từ lâu đã là biểu tượng của sự kiên cường và đổi mới, nhưng đồng thời cũng đối mặt với những thách thức kinh tế dai dẳng. Khi cánh cửa năm 2026 dần mở ra, một câu hỏi lớn đang hiện hữu trong tâm trí các nhà phân tích và hoạch định chính sách toàn cầu: liệu kinh tế Nhật Bản đang thực sự phục hồi mạnh mẽ, hay vẫn sẽ mắc kẹt trong vòng xoáy trì trệ đã đeo bám quốc gia này suốt nhiều thập kỷ?

Dư âm của đại dịch, những biến động địa chính trị toàn cầu cùng với các vấn đề nội tại như dân số già hóa và gánh nặng nợ công, đã tạo nên một bức tranh kinh tế đầy phức tạp. Tuy nhiên, đâu đó vẫn le lói những tia sáng hy vọng từ sức bật của xuất khẩu, làn sóng đầu tư công nghệ mới, cùng với sự trở lại mạnh mẽ của tiêu dùng nội địa và du lịch quốc tế. Tôi tin rằng những động lực phục hồi này mang theo tiềm năng đáng kể để vực dậy nền kinh tế.

Song, con đường phía trước không hề bằng phẳng. Những rào cản trì trệ như áp lực lạm phát ngày càng tăng, thiếu hụt lao động trầm trọng, và nguy cơ từ biến động kinh tế toàn cầu vẫn là những “bóng ma” dai dẳng, đe dọa làm chệch hướng mọi nỗ lực. Trong bối cảnh đó, vai trò của chính sách tiền tệ và tài khóa từ Ngân hàng Trung ương Nhật Bản trở nên vô cùng then chốt, nhưng liệu đây sẽ là liều thuốc kích thích hiệu quả hay một con dao hai lưỡi tiềm ẩn rủi ro?

Việc thấu hiểu sâu sắc những động lực phục hồi và rào cản trì trệ này là chìa khóa để dự đoán viễn cảnh 2026 cho nền kinh tế mặt trời mọc. Liệu chúng ta sẽ chứng kiến một kịch bản lạc quan với sự phục hồi bền vững và tăng trưởng mới, hay một kịch bản thận trọng tiếp tục vật lộn, thậm chí là một kịch bản rủi ro dẫn đến suy thoái? Nhật Bản đang đứng trên ngưỡng cửa tương lai, nơi những quyết định hôm nay sẽ định hình vị thế của quốc gia này trong thập kỷ mới.

Bối cảnh hiện tại: Dư âm của những thách thức và hy vọng

Nền kinh tế Nhật Bản đang đứng trước một ngã ba đường đầy phức tạp, nơi những dư âm của các thách thức dai dẳng từ quá khứ và hiện tại vẫn còn hiện hữu rõ nét, nhưng đồng thời cũng le lói những tia hy vọng về một sự phục hồi và đổi mới. Sau giai đoạn đại dịch COVID-19 đầy biến động, Nhật Bản, giống như nhiều quốc gia khác, đã phải vật lộn với những gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng và áp lực lên các ngành dịch vụ. Tuy nhiên, không chỉ dừng lại ở đó, quốc gia này còn phải đối mặt với những vấn đề nội tại đã tồn tại từ lâu, nay lại càng trở nên cấp bách hơn.

Một trong những “bóng ma” lớn nhất vẫn là cuộc chiến chống lại giảm phát kéo dài hàng thập kỷ, nay lại chuyển sang một thách thức mới: lạm phát. Dù mức lạm phát của Nhật Bản có thể thấp hơn so với nhiều nền kinh tế phát triển khác, nhưng đối với một quốc gia đã quen với giá cả ổn định hoặc giảm nhẹ, sự tăng vọt này – đặc biệt là do chi phí năng lượng và nguyên liệu nhập khẩu tăng cao, cùng với sự suy yếu của đồng Yên – đang tạo ra gánh nặng đáng kể cho các hộ gia đình và doanh nghiệp. Chi phí sinh hoạt tăng lên, sức mua giảm sút, buộc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) phải cân nhắc lại chính sách tiền tệ siêu nới lỏng đã duy trì trong nhiều năm.

Bên cạnh đó, gánh nặng nợ công khổng lồ vẫn là một mối lo ngại tiềm ẩn, dù hiện tại nó vẫn được kiểm soát nhờ lãi suất thấp. Tuy nhiên, nếu lạm phát tiếp tục duy trì và buộc BOJ phải thắt chặt chính sách, chi phí vay nợ của chính phủ có thể tăng vọt, gây áp lực lớn lên ngân sách quốc gia. Thách thức dân số già hóa và thiếu hụt lao động cũng chưa bao giờ giảm nhiệt, thậm chí còn trầm trọng hơn khi tỷ lệ sinh tiếp tục giảm. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tiềm năng tăng trưởng kinh tế dài hạn mà còn gây áp lực lên hệ thống an sinh xã hội và thị trường lao động.

Mặc dù vậy, không phải tất cả đều là gam màu xám. Nhật Bản đang chứng kiến những tia hy vọng từ sự hồi sinh mạnh mẽ của ngành du lịch quốc tế sau khi các biện pháp hạn chế được dỡ bỏ. Lượng khách du lịch đổ về, đặc biệt từ các nước châu Á, đang mang lại luồng sinh khí mới cho các ngành dịch vụ, bán lẻ và lưu trú, đóng góp đáng kể vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Ngoài ra, một số lĩnh vực xuất khẩu chủ chốt, đặc biệt là các sản phẩm công nghệ cao và máy móc chính xác, vẫn giữ được sức cạnh tranh nhất định trên thị trường toàn cầu. Các nỗ lực đầu tư công nghệ vào các lĩnh vực mới như chuyển đổi số, năng lượng xanh và bán dẫn cũng đang được đẩy mạnh, hứa hẹn tạo ra động lực tăng trưởng mới trong tương lai.

Động lực phục hồi: Những tia sáng le lói từ nội tại và bên ngoài

Sau một giai đoạn dài đối mặt với nhiều thách thức, nền kinh tế Nhật Bản đang bắt đầu hé lộ những tia sáng le lói từ cả nội tại lẫn bên ngoài, tạo nên một động lực phục hồi đáng kể. Cá nhân tôi cảm thấy đây là những tín hiệu rất đáng mừng, cho thấy khả năng thích ứng và vươn lên của một cường quốc kinh tế.

Sức bật từ xuất khẩu và đầu tư công nghệ

Một trong những động lực mạnh mẽ nhất đến từ khu vực xuất khẩu. Với một nền tảng sản xuất vững chắc và công nghệ tiên tiến, các sản phẩm của Nhật Bản, đặc biệt là hàng hóa có giá trị gia tăng cao như linh kiện điện tử, máy móc công nghiệp và ô tô, đang chứng kiến nhu cầu tăng trở lại trên thị trường quốc tế. Đồng Yên suy yếu trong thời gian qua cũng đóng vai trò như một chất xúc tác mạnh mẽ, giúp hàng hóa Nhật Bản trở nên cạnh tranh hơn về giá, thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng ấn tượng. Điều này không chỉ mang lại nguồn thu ngoại tệ mà còn kích thích hoạt động sản xuất trong nước.

Song song đó, đầu tư công nghệ đang trở thành một trụ cột quan trọng cho sự phát triển dài hạn. Chính phủ Nhật Bản, cùng với khu vực tư nhân, đang dồn lực vào các lĩnh vực mũi nhọn như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), và công nghệ xanh. Các dự án đầu tư lớn vào nhà máy sản xuất chip tiên tiến, như việc TSMC (Đài Loan) mở rộng hoạt động tại Nhật, không chỉ tạo ra hàng ngàn việc làm mà còn củng cố vị thế của Nhật Bản trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu. Sự chuyển dịch sang các ngành công nghiệp giá trị cao hơn này hứa hẹn sẽ nâng cao năng suất, tạo ra các sản phẩm và dịch vụ mới, từ đó mở ra những cơ hội tăng trưởng bền vững cho nền kinh tế.

Tiêu dùng nội địa và làn sóng du lịch trở lại

Ở khía cạnh nội tại, tiêu dùng nội địa đang dần hồi phục sau giai đoạn đại dịch và lạm phát. Mặc dù còn đối mặt với áp lực chi phí sinh hoạt, nhưng với những tín hiệu về tăng lương (đặc biệt là từ các cuộc đàm phán xuân hàng năm – Shunto) và tâm lý người dân dần ổn định, chi tiêu cá nhân đang có dấu hiệu cải thiện. Các chính sách hỗ trợ của chính phủ nhằm kích thích tiêu dùng cũng đóng góp vào xu hướng này, dù có thể chưa thực sự bùng nổ nhưng cũng đủ để tạo nên một nền tảng vững chắc.

Tuy nhiên, điểm sáng rực rỡ nhất phải kể đến là làn sóng du lịch trở lại. Việc Nhật Bản mở cửa hoàn toàn sau đại dịch, kết hợp với chính sách thị thực thuận lợi và giá trị đồng Yên hấp dẫn, đã thu hút một lượng lớn du khách quốc tế. Các thành phố lớn như Tokyo, Kyoto, Osaka hay các điểm đến văn hóa, thiên nhiên độc đáo đang chứng kiến sự nhộn nhịp trở lại. Ngành du lịch, bao gồm khách sạn, nhà hàng, bán lẻ và vận tải, đang được hưởng lợi trực tiếp từ dòng chảy du khách này, tạo ra nguồn doanh thu khổng lồ và việc làm mới. Sự trở lại mạnh mẽ của du lịch không chỉ là một động lực kinh tế tức thời mà còn là minh chứng cho sức hút văn hóa và sự hiếu khách của Nhật Bản.

Rào cản trì trệ: Những “bóng ma” dai dẳng và nguy cơ mới

Mặc dù có những tín hiệu phục hồi, nền kinh tế Nhật Bản vẫn phải đối mặt với hàng loạt “bóng ma” dai dẳng từ quá khứ và những nguy cơ mới nổi, đe dọa làm chệch hướng mọi nỗ lực tăng trưởng. Đây là những rào cản nội tại và ngoại cảnh mà chính phủ và doanh nghiệp Nhật Bản cần phải vượt qua để định hình một tương lai vững chắc hơn.

Áp lực lạm phát và gánh nặng nợ công

Trong nhiều thập kỷ, Nhật Bản đã vật lộn với tình trạng giảm phát, nhưng giờ đây, một “bóng ma” khác lại xuất hiện: áp lực lạm phát. Sự suy yếu của đồng Yên, cùng với giá năng lượng và nguyên liệu thô toàn cầu tăng cao, đã đẩy chi phí sinh hoạt và sản xuất lên đáng kể. Điều này gây ra một thách thức kép: một mặt, nó ăn mòn sức mua của người tiêu dùng và lợi nhuận của doanh nghiệp; mặt khác, nó lại không phản ánh một nền kinh tế tăng trưởng mạnh mẽ mà chủ yếu là lạm phát chi phí đẩy. Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đang đứng trước một tình thế khó xử, khi việc thắt chặt chính sách tiền tệ để kiềm chế lạm phát có thể làm suy yếu đà phục hồi mong manh, trong khi giữ nguyên chính sách siêu nới lỏng lại tiềm ẩn rủi ro lạm phát kéo dài.

Song hành với áp lực lạm phát là gánh nặng nợ công khổng lồ, một di sản của nhiều thập kỷ chi tiêu kích thích kinh tế và đối phó với giảm phát. Với tỷ lệ nợ công trên GDP thuộc hàng cao nhất thế giới (hiện đã vượt quá 260%), khả năng tài khóa của Nhật Bản bị hạn chế nghiêm trọng. Điều này không chỉ giới hạn khả năng của chính phủ trong việc triển khai các gói kích thích mới hay đầu tư vào cơ sở hạ tầng, công nghệ, mà còn đặt ra một mối lo ngại dài hạn về sự bền vững của tài chính công. Thật đáng lo ngại khi gánh nặng này sẽ đè lên vai các thế hệ tương lai, có thể kìm hãm tiềm năng phát triển của đất nước.

Thiếu hụt lao động và thách thức dân số già hóa

Có lẽ, đây là một trong những “bóng ma” dai dẳng và khó giải quyết nhất của Nhật Bản: thách thức dân số già hóa và hệ quả tất yếu là thiếu hụt lao động. Tỷ lệ sinh thấp kỷ lục và tuổi thọ trung bình cao đã biến Nhật Bản thành một trong những xã hội già hóa nhanh nhất thế giới. Điều này không chỉ gây áp lực lớn lên hệ thống an sinh xã hội, đặc biệt là quỹ lương hưu và chăm sóc y tế, mà còn làm suy giảm đáng kể lực lượng lao động. Các ngành công nghiệp từ sản xuất, dịch vụ cho đến nông nghiệp đều đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân sự trầm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, khả năng đổi mới và tăng trưởng kinh tế.

Mặc dù chính phủ đã nỗ lực khuyến khích phụ nữ và người cao tuổi tham gia lại thị trường lao động, cũng như mở cửa hơn cho lao động nhập cư, nhưng những giải pháp này vẫn chưa đủ để bù đắp khoảng trống khổng lồ. Việc thiếu hụt lao động không chỉ là vấn đề số lượng mà còn là vấn đề chất lượng, khi các ngành công nghệ cao và dịch vụ đòi hỏi kỹ năng chuyên môn ngày càng khó tìm. Điều này đặt ra câu hỏi lớn về khả năng duy trì sức cạnh tranh của Nhật Bản trong tương lai, khi mà nguồn nhân lực, yếu tố cốt lõi của mọi nền kinh tế, đang ngày càng cạn kiệt.

Biến động kinh tế toàn cầu và rủi ro địa chính trị

Là một nền kinh tế mở và phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu, Nhật Bản đặc biệt dễ bị tổn thương trước biến động kinh tế toàn cầu. Sự suy giảm tăng trưởng ở các thị trường chủ chốt như Trung Quốc, Mỹ và châu Âu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu đối với hàng hóa và dịch vụ của Nhật Bản. Ngoài ra, những gián đoạn trong chuỗi cung ứng toàn cầu, như những gì đã xảy ra trong đại dịch và các cuộc xung đột gần đây, cũng tác động mạnh mẽ đến hoạt động sản xuất và thương mại của các doanh nghiệp Nhật Bản.

Bên cạnh đó, rủi ro địa chính trị ngày càng gia tăng đang phủ một bóng đen lên triển vọng kinh tế. Các cuộc xung đột như ở Ukraine, tình hình căng thẳng ở Trung Đông, và đặc biệt là sự cạnh tranh địa chính trị gay gắt giữa Mỹ và Trung Quốc, đều có thể gây ra những cú sốc về giá năng lượng, nguyên liệu thô và làm thay đổi dòng chảy thương mại, đầu tư toàn cầu. Nhật Bản, với sự phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng và tài nguyên, sẽ là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi các tuyến đường vận chuyển hoặc nguồn cung bị gián đoạn. Hơn nữa, những căng thẳng trong khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương cũng có thể tạo ra môi trường kinh doanh không ổn định, buộc Nhật Bản phải liên tục điều chỉnh chiến lược an ninh và kinh tế.

Chính sách tiền tệ và tài khóa: Liều thuốc kích thích hay con dao hai lưỡi?

Trong bối cảnh kinh tế Nhật Bản đầy biến động, vai trò của chính sách tiền tệ và tài khóa trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Đây không chỉ là những công cụ điều tiết kinh tế thông thường, mà còn là những “liều thuốc” có khả năng vực dậy, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro trở thành “con dao hai lưỡi” nếu không được sử dụng khéo léo. Tôi tin rằng, cách Nhật Bản điều hành các chính sách này trong năm 2026 sẽ định hình rõ rệt con đường phục hồi của đất nước mặt trời mọc.

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản và cuộc chiến lạm phát

Suốt nhiều thập kỷ, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đã kiên trì theo đuổi một chính sách tiền tệ siêu nới lỏng nhằm thoát khỏi vòng xoáy giảm phát dai dẳng. Với lãi suất âm và kiểm soát đường cong lợi suất (YCC), BOJ đã bơm một lượng lớn tiền vào nền kinh tế, cố gắng đạt được mục tiêu lạm phát 2% một cách ổn định. Tuy nhiên, tình hình hiện tại lại đặt BOJ vào một thế khó chưa từng có.

Lạm phát toàn cầu tăng cao đã bắt đầu lan sang Nhật Bản, đẩy chi phí sinh hoạt và giá nguyên vật liệu lên. Áp lực này buộc BOJ phải cân nhắc: liệu có nên tiếp tục duy trì chính sách nới lỏng để đảm bảo lạm phát mục tiêu bền vững, hay phải thắt chặt để kiềm chế lạm phát hiện tại, vốn chủ yếu do chi phí đẩy? Đây là một cuộc giằng co nội bộ đầy căng thẳng. Nếu BOJ thắt chặt quá sớm, nguy cơ quay lại giảm phát vẫn còn đó. Ngược lại, nếu quá chậm trễ, lạm phát có thể trở thành gánh nặng thực sự cho người dân và doanh nghiệp, bào mòn sức mua và làm suy yếu niềm tin. Quyết định của BOJ sẽ là một trong những yếu tố then chốt, quyết định liệu Nhật Bản có thể vượt qua giai đoạn chuyển tiếp đầy thách thức này hay không.

Các gói kích thích và cải cách cấu trúc

Bên cạnh chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa của chính phủ cũng đóng vai trò không thể thiếu. Nhật Bản đã và đang triển khai nhiều gói kích thích kinh tế quy mô lớn, tập trung vào các lĩnh vực như đầu tư công nghệ xanh, cơ sở hạ tầng kỹ thuật số và hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Mục tiêu là không chỉ kích thích tăng trưởng ngắn hạn mà còn đặt nền móng cho sự phát triển bền vững trong tương lai. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất đối với các gói kích thích này chính là gánh nặng nợ công khổng lồ của Nhật Bản, vốn đã ở mức cao nhất trong số các nền kinh tế phát triển. Việc tiếp tục bơm tiền mà không có kế hoạch trả nợ rõ ràng có thể tạo ra rủi ro tài chính dài hạn.

Vì vậy, song song với các biện pháp kích thích, cải cách cấu trúc là yếu tố sống còn. Nhật Bản cần những thay đổi sâu rộng để nâng cao năng suất và khả năng cạnh tranh của nền kinh tế. Điều này bao gồm cải cách thị trường lao động để linh hoạt hơn, khuyến khích phụ nữ và người cao tuổi tham gia lực lượng lao động; cải cách doanh nghiệp để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và quản trị hiệu quả hơn; và thu hút đầu tư nước ngoài để mang lại công nghệ và ý tưởng mới. Tôi tin rằng, chỉ khi kết hợp hài hòa giữa các gói kích thích tài khóa thông minh và những cải cách cấu trúc táo bạo, Nhật Bản mới có thể thực sự “thay máu” nền kinh tế, thoát khỏi tình trạng trì trệ và hướng tới một tương lai tăng trưởng bền vững hơn.

Viễn cảnh 2026: Kịch bản nào cho nền kinh tế mặt trời mọc?

Nhìn về năm 2026, tương lai của nền kinh tế Nhật Bản thực sự là một bức tranh đa chiều, với những mảng sáng và tối đan xen. Tôi tin rằng, việc dự đoán chính xác là vô cùng khó khăn, bởi có quá nhiều biến số có thể xoay chuyển cục diện. Tuy nhiên, chúng ta có thể phác thảo ba kịch bản chính, mỗi kịch bản mang một sắc thái riêng, phản ánh những khả năng có thể xảy ra cho xứ sở mặt trời mọc.

Kịch bản lạc quan: Phục hồi bền vững và tăng trưởng mới

Trong kịch bản tươi sáng này, tôi hình dung Nhật Bản sẽ thực sự tìm thấy một động lực tăng trưởng mới và đạt được sự phục hồi bền vững. Đây là viễn cảnh mà nhiều người mong đợi, nơi những nỗ lực cải cách và sự thích nghi của nền kinh tế bắt đầu gặt hái thành quả. Tôi tin rằng, nếu các yếu tố tích cực hội tụ, chúng ta sẽ thấy một sự bứt phá đáng kể.

Cụ thể, xuất khẩu sẽ tiếp tục là đầu tàu, được thúc đẩy bởi nhu cầu toàn cầu mạnh mẽ, đặc biệt là đối với các sản phẩm công nghệ cao và linh kiện điện tử mà Nhật Bản vốn là thế mạnh. Đồng thời, đầu tư công nghệ vào các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, robot và công nghệ xanh sẽ tăng tốc, không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn tạo ra những ngành công nghiệp mới đầy hứa hẹn. Tôi nghĩ rằng, các doanh nghiệp Nhật Bản với tiềm lực R&D mạnh mẽ sẽ tận dụng cơ hội này để định hình lại vị thế cạnh tranh.

Bên cạnh đó, tiêu dùng nội địa sẽ hồi sinh mạnh mẽ, được hỗ trợ bởi mức lương tăng trưởng ổn định và niềm tin người tiêu dùng được củng cố. Đặc biệt, làn sóng du lịch quốc tế trở lại sẽ bùng nổ hơn bao giờ hết, không chỉ mang lại nguồn thu ngoại tệ khổng lồ mà còn kích thích các ngành dịch vụ, bán lẻ và văn hóa. Tôi thực sự hy vọng được thấy những con phố sầm uất, nhộn nhịp trở lại với du khách từ khắp nơi trên thế giới. Chính phủ cũng có thể thành công trong việc triển khai các cải cách cấu trúc nhằm giải quyết một phần các vấn đề cố hữu như thiếu hụt lao động, thông qua việc thúc đẩy tự động hóa và thu hút lao động nước ngoài có chọn lọc.

Kịch bản thận trọng: Tiếp tục vật lộn với trì trệ

Ngược lại với kịch bản lạc quan, kịch bản thận trọng vẽ ra một bức tranh ít màu hồng hơn, nơi Nhật Bản vẫn tiếp tục vật lộn với trì trệ mà nước này đã phải đối mặt trong nhiều thập kỷ. Đây là một kịch bản mà tôi cảm thấy khá thực tế, bởi những thách thức mang tính cấu trúc không dễ dàng giải quyết trong một sớm một chiều.

Trong viễn cảnh này, áp lực lạm phát có thể vẫn dai dẳng, buộc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) phải cân nhắc giữa việc duy trì chính sách tiền tệ siêu nới lỏng để hỗ trợ tăng trưởng và kiềm chế giá cả. Tôi lo ngại rằng, nếu lạm phát không được kiểm soát hiệu quả, nó có thể bào mòn sức mua của người dân và doanh nghiệp. Gánh nặng nợ công khổng lồ cũng sẽ tiếp tục là một rào cản lớn, hạn chế khả năng chi tiêu của chính phủ cho các dự án phát triển và phúc lợi xã hội.

Vấn đề thiếu hụt lao động và thách thức dân số già hóa sẽ trở nên trầm trọng hơn, kìm hãm tiềm năng tăng trưởng của nền kinh tế. Tôi nghĩ rằng, ngay cả khi có những nỗ lực tự động hóa, việc thiếu hụt nguồn nhân lực trẻ vẫn sẽ là một “bóng ma” ám ảnh. Bên cạnh đó, biến động kinh tế toàn cầu và rủi ro địa chính trị (như căng thẳng thương mại hoặc xung đột khu vực) có thể tiếp tục gây ra những cú sốc bất ngờ, làm gián đoạn chuỗi cung ứng và ảnh hưởng tiêu cực đến xuất khẩu. Các gói kích thích và cải cách cấu trúc có thể được triển khai, nhưng hiệu quả mang lại có thể chỉ ở mức khiêm tốn, không đủ để tạo ra một sự thay đổi đột phá.

Kịch bản rủi ro: Suy thoái và những thách thức không lường trước

Đây là kịch bản mà không ai muốn thấy, nhưng chúng ta phải nhìn thẳng vào nó: một suy thoái kinh tế nghiêm trọng và sự xuất hiện của những thách thức không lường trước. Tôi tin rằng, việc chuẩn bị cho những tình huống xấu nhất là cần thiết để có thể phản ứng kịp thời.

Trong kịch bản này, một cú sốc lớn từ bên ngoài, chẳng hạn như một cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu mới, một xung đột địa chính trị leo thang nghiêm trọng làm gián đoạn thương mại quốc tế, hoặc một đại dịch hay thiên tai quy mô lớn có thể đẩy Nhật Bản vào suy thoái. Các chuỗi cung ứng toàn cầu có thể bị phá vỡ nghiêm trọng, khiến các nhà máy phải ngừng hoạt động và xuất khẩu sụt giảm thê thảm.

Áp lực lạm phát có thể vượt tầm kiểm soát, hoặc ngược lại, nền kinh tế lại rơi vào tình trạng giảm phát sâu, tạo ra vòng xoáy nợ nần và giảm chi tiêu. Tôi lo sợ rằng, nếu các chính sách tiền tệ và tài khóa không đủ linh hoạt hoặc không được thực hiện kịp thời, chúng có thể trở thành “con dao hai lưỡi”, làm trầm trọng thêm tình hình. Niềm tin của nhà đầu tư và người tiêu dùng có thể sụt giảm nghiêm trọng, dẫn đến việc cắt giảm đầu tư và chi tiêu. Tình hình dân số già hóa và thiếu hụt lao động có thể trở thành gánh nặng không thể chịu nổi, làm tê liệt khả năng phục hồi của nền kinh tế. Đây là một viễn cảnh đầy ảm đạm, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng và khả năng ứng phó linh hoạt từ chính phủ và doanh nghiệp Nhật Bản.

Nhật Bản trên ngưỡng cửa tương lai: Định hình vị thế trong thập kỷ mới

Khi bức tranh kinh tế 2026 dần hiện rõ, Nhật Bản không chỉ đơn thuần là một quốc gia đang tìm cách thoát khỏi vòng xoáy trì trệ, mà còn đang đứng trước một ngưỡng cửa quan trọng để định hình lại vị thế của mình trong thập kỷ mới. Đây không chỉ là câu chuyện về tăng trưởng GDP hay kiểm soát lạm phát, mà còn là về khả năng thích ứng, đổi mới và khẳng định vai trò lãnh đạo trong một thế giới đầy biến động.

Một trong những yếu tố then chốt sẽ là khả năng đẩy mạnh đổi mới công nghệ và chuyển đổi số. Nhật Bản, với nền tảng khoa học kỹ thuật vững chắc và truyền thống nghiên cứu phát triển mạnh mẽ, có tiềm năng lớn để trở thành đầu tàu trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), robot học, công nghệ sinh học và năng lượng tái tạo. Việc đầu tư mạnh mẽ vào R&D, khuyến khích các startup công nghệ và thu hút nhân tài toàn cầu sẽ là chìa khóa để tạo ra những ngành công nghiệp mới, bù đắp cho sự suy giảm của các ngành truyền thống và tạo ra động lực tăng trưởng bền vững. Cá nhân tôi tin rằng, với tinh thần “monozukuri” (nghệ thuật chế tạo) ăn sâu vào văn hóa, Nhật Bản có thể kết hợp sự tỉ mỉ, chính xác với công nghệ tiên tiến để tạo ra những sản phẩm và giải pháp độc đáo, mang lại giá trị cao cho thế giới.

Bên cạnh đó, Nhật Bản cần tiếp tục củng cố vai trò là một cường quốc kinh tế có trách nhiệm trên trường quốc tế. Trong bối cảnh địa chính trị phức tạp, việc duy trì và mở rộng các quan hệ đối tác thương mại tự do, đa phương sẽ giúp Nhật Bản giảm thiểu rủi ro và đảm bảo chuỗi cung ứng ổn định. Đồng thời, với kinh nghiệm và khả năng tài chính, Nhật Bản có thể đóng góp nhiều hơn vào các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu, an ninh lương thực và phát triển bền vững, qua đó nâng cao sức ảnh hưởng mềm và uy tín quốc tế. Việc đầu tư vào các dự án hạ tầng chất lượng cao ở các nước đang phát triển, hay tham gia vào các sáng kiến hợp tác quốc tế về y tế, giáo dục, cũng là những cách hiệu quả để Nhật Bản khẳng định vị thế của mình.

Cuối cùng, việc giải quyết các thách thức nội tại như dân số già hóa và thiếu hụt lao động không chỉ là gánh nặng mà còn là cơ hội để Nhật Bản tiên phong trong việc phát triển các mô hình xã hội mới. Từ việc ứng dụng công nghệ để chăm sóc người cao tuổi, đến việc cải cách hệ thống giáo dục và thị trường lao động để phát huy tối đa tiềm năng của mọi thế hệ, Nhật Bản có thể trở thành hình mẫu cho các quốc gia đang đối mặt với những vấn đề tương tự. Đây là một cuộc thử nghiệm lớn, nhưng nếu thành công, nó sẽ chứng minh khả năng phục hồi và thích nghi phi thường của một nền kinh tế từng được mệnh danh là “mặt trời mọc”.